Witte wieken geven molen opnieuw karakter én betekenis

UITGEEST – Met een drukbezochte avondopenstelling eind december kreeg Molen De Dog niet alleen veel bekijks, maar ook een warm onthaal. Tussen de tachtig en honderd bezoekers kwamen die avond af op de molen, nieuwsgierig naar het resultaat van het recente groot onderhoud én naar de terugkeer van de witte wieken. Binnen en buiten klonken positieve reacties. “Mensen zeiden dat het beeld weer klopt,” vertelt molenaar Peter Heeremans. “Vooral oudere bezoekers herkenden de molen zoals hij er vroeger bij stond. Dat doet je goed.”

De avondopenstelling maakte direct duidelijk wat de nieuwe kleurstelling betekent. Tegen de donkere winterlucht tekenden de witte wieken zich scherp af. Waar ze voorheen bij schemer en nacht grotendeels wegvielen tegen de achtergrond, zijn ze nu weer goed zichtbaar. Bezoekers waardeerden niet alleen het uiterlijk, maar ook het verhaal achter de keuze en de techniek die daarbij hoort. “Zo’n openstelling helpt om te laten zien dat dit geen museumstuk is,” zegt Heeremans. “De Dog doet nog altijd waarvoor hij gebouwd is.”

Terug naar de oorsprong
De witte wieken zijn het resultaat van een bewuste en goed onderbouwde keuze. “Om twee redenen zijn de wieken weer wit geschilderd,” legt Heeremans uit. “De Dog heeft fokwieken en die horen volgens het octrooi of patent wit te zijn. Dat heeft ook te maken met veiligheid: wit is beter zichtbaar, vooral in de avond en nacht als de molen draait.”
Bij de voorbereiding van het onderhoud is nadrukkelijk teruggegrepen op historisch beeldmateriaal. “We hebben oude foto’s en ansichtkaarten uit de jaren zeventig bekeken. Die kleurstelling hebben we bewust overgenomen.” In de jaren negentig kregen de wieken een groene kleur, maar die bleek minder passend bij het oorspronkelijke karakter van de molen en het open polderlandschap waarin hij staat. “We wilden de molen weer laten ogen zoals hij bedoeld is.”

Zichtbare techniek
De kleurkeuze hangt nauw samen met de techniek van de molen. Fokwieken vormen een verbetering ten opzichte van traditionele wieken. Ze zorgen voor een hoger rendement en maken het mogelijk om al bij minder wind te malen. “Hij kan daardoor vaker worden ingezet,” zegt Heeremans. “Onder andere De Dog en de Noordermolen in Akersloot werken met dit systeem.”
Die technische achtergrond spreekt bezoekers steeds meer aan. Tijdens de avondopenstelling kwamen veel vragen over de werking van de molen en de rol die hij vandaag de dag nog speelt. “Mensen zijn vaak verbaasd dat de molen nog echt functioneert,” merkt Heeremans op. “Dat besef groeit als je het kunt laten zien.”

Grondig onderhoud
De witte wieken zijn slechts het meest zichtbare resultaat van een omvangrijk onderhoudstraject. De werkzaamheden zijn uitgevoerd door molenmakers Poland uit Oterleek. “Al het schilderwerk aan de buitenkant is gedaan. Dat was een enorme klus,” vertelt Heeremans. “Het voordeel van werken met molenmakers is dat zij tijdens het schilderen meteen zien wat er technisch nodig is.”
Dat bleek ook nu. Slechte houten delen aan de onderzijde van de molen zijn vervangen en verschillende onderdelen zijn aangepakt. “De draaiende wielen zijn opnieuw afgesteld, de rem – de vang – is verbeterd en de grote vijzelkast onderin de molen is gerestaureerd, met onder meer twee nieuwe deuren. Ook is een luik boven de vijzel vervangen.” Over de staat van de molen is hij duidelijk: “De bewegende delen zijn allemaal nagezien en verkeren weer in goede staat.”
Het onderhoud is planmatig uitgevoerd, waardoor De Dog er weer jaren tegen kan. Daarbij speelt het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier een belangrijke rol. “HHNK zorgt goed voor haar molens. In totaal zijn dat er achttien. Daarnaast ondersteunt het waterschap ook andere moleneigenaren en stichtingen om poldermolens inzetbaar te houden.”

Onmisbaar bij wateroverlast
Dat inzetbaar houden is geen loze term. De Dog vervult nog altijd een actieve rol in de waterhuishouding. “We malen regelmatig water uit de Castricummerpolder naar het Uitgeestermeer,” legt Heeremans uit. “Dat gebied omvat ook de bebouwde kom van Castricum.”
Daarnaast heeft de molen een belangrijke reservefunctie. Bij storingen aan het gemaal of bij extreme neerslag kan De Dog bijspringen. “Vaak beginnen we al met malen voordat er officieel een verzoek komt,” zegt Heeremans. “En anders krijgen we een oproep van de gebiedsbeheerder van het waterschap.” In een tijd waarin klimaatverandering leidt tot hevigere regenbuien en waarin afhankelijkheid van elektriciteit niet altijd vanzelfsprekend is, biedt de molen een robuuste zekerheid. “Wij zijn onafhankelijk van stroom en computers. Natuurlijk moet er wel voldoende wind zijn, vanaf windkracht 3.” Bij gunstige omstandigheden kan De Dog tot 80 kubieke meter water per minuut wegmalen, een serieuze aanvulling op het gemaal.

Vakmanschap en verantwoordelijkheid
Achter dat alles staan vrijwilligers met een groot verantwoordelijkheidsgevoel. “Wij voelen ons verantwoordelijk om de molen heel te houden en hem in goede staat door te geven aan de mensen na ons,” zegt Heeremans. Dat betekent soms ook inzet buiten reguliere tijden. “Als het weer plotseling omslaat, staan we ’s avonds laat nog de molen goed op de wind te zetten. Een molen kan een storm het beste recht van voren doorstaan.”
Om dit werk te kunnen doen is opleiding vereist. “Je haalt het getuigschrift Windmolenaar van De Hollandsche Molen. Dat duurt minimaal twee jaar.” De Dog is, samen met De Oude Knecht in Akersloot, een opleidingsmolen. “Op dit moment leiden we hier zes mensen op. We verwachten dat er dit jaar vier hun getuigschrift halen.”

Teamwork
Het werk rond De Dog wordt gedragen door een hecht team van vrijwillige molenaars. Naast Peter Heeremans is ook Stan Baltus al jarenlang nauw betrokken bij het dagelijks functioneren, het onderhoud en het malen met de molen. Samen zorgen zij ervoor dat De Dog niet alleen technisch in orde blijft, maar ook daadwerkelijk inzetbaar is wanneer dat nodig is.
Ook Sylvia, de echtgenote van Heeremans, speelt daarbij een belangrijke rol. Zij ondersteunt het werk op de achtergrond en is bij veel activiteiten rond de molen actief betrokken. “Een molen draai je nooit alleen,” benadrukken de molenaars. “Het is teamwork, met mensen die elkaar vertrouwen en aanvullen.”

Blik vooruit
De belangstelling tijdens de avondopenstelling heeft de molenaars gesterkt om De Dog toegankelijk te houden. Bezoek is mogelijk wanneer de molen draait; voor groepen worden rondleidingen verzorgd. De grootste uitdaging voor de toekomst ligt in de directe omgeving. “Hoge bomen aan de zuidwest- en vooral de noordwestkant belemmeren de windvang,” zegt Heeremans. “Bij nieuwe bouwplannen zou het helpen als daar meer rekening mee wordt gehouden. Meestal is het geen onwil, maar onbekendheid.”

Met een geslaagde openstelling, witte wieken die weer zichtbaar zijn in het landschap en een molen die technisch op orde is, staat De Dog er weer overtuigend bij: als herkenbaar monument én als werkend onderdeel van het watersysteem. Contactgegevens van de molenaars zijn te vinden via molendatabase.nl.

Tekst: Anita Webbe